Eksi 200 kilometre düz hat: Minsk–İstanbul uçuşu neden artık dolaşık rota izliyor

Minsk'ten İstanbul'a giden herhangi bir Belavia veya Turkish Airlines seferini Flightradar24'te açın — daha önce düşünmeden geçilen hava sahasını kıvrımlı bir yay çizerek atlatan güzergahı göreceksiniz. Bu bir hava trafik kontrolörünün keyfî kararı değil. Gökyüzüne çizilmiş bir yaptırımlar haritası.

2022 öncesinde MSQ'dan IST'e giden kısa yol Ukrayna üzerinden geçiyordu: Kyiv, Odessa ve ardından Karadeniz kıyısından Türkiye'ye. Şimdi Ukrayna hava sahası tamamen kapalı; NOTAM'lar savaşın ilk günlerinden bu yana sivil havacılığa erişimi engelliyor. Buna bir de Belarus ve Rus havayollarının AB hava sahasından, Avrupalı havayollarının ise Belarus ve Rusya hava sahasından men edildiğini ekleyin. Sonuç olarak düz çizgi bir koridora dönüştü: doğuya ve güneye, Rus hava sahası üzerinden Karadeniz'e, geçilemeyen her şeyin etrafından dolaşarak.

Bunu uçuş izlerinde açıkça görmek mümkün. Eskiden Minsk–İstanbul hava mesafesi yaklaşık 1.500 km'ydi ve uçak iki saatten kısa sürede bu yolu tamamlıyordu. Artık rota uzuyor ve tarifede eski süreye eklenen fazladan 40 dakika giderek daha sık görünür hale geldi. Kırk dakika önemsiz gibi duyulabilir — tabii bunu yakıta çevirene kadar.

İşte tam burada tatsız hesap başlıyor. Fazladan süre, fazladan yakıt demek; hem de en pahalı aşamada: tam yakıt deposuyla seyreden bir uçak ciddi miktarda yakar. IATA verilerine göre son iki yılda havacılık yakıtı fiyatları pandemi öncesi seviyelerin belirgin biçimde üzerinde seyretti — jet fuel endeksi, savaş öncesi 70–80 dolar bandının karşısında 100 USD/varil civarında ve üzerinde dalgalandı. Yani uzayan rota tam da yakıtın pahalandığı döneme denk geldi. Koltuk maliyetine çifte darbe.

Peki bunu kim ödüyor? Havayolu kendi cebinden değil. Yakıt bileşeni, bilet satın alırken vergi satırında gördüğünüz ücretlere ve tarifeye yansıtılmış durumda. Uçuş mesafesi yüzde 10–15 uzayıp yakıt da pahalanınca bilet fiyatı aynı kalamaz. Bu yüzden İstanbul'u Asya ve Afrika'ya ucuz bir aktarma merkezi olarak benimseyen Minsk'li yolcu, son birkaç sezondur aynı güzergahın ters yönünü alan Vilnius'lu meslektaşından belirgin biçimde fazla ödüyor.

Bir de daha az göze çarpan bir bedel var: aktarmalar. IST üzerinden Dubai veya Bangkok'a devam ediyorsanız, ilk ayakta kaybedilen 40 dakika zaman zaman bağlantı için ayırdığınız tampon süreyi yiyebilir. Özellikle bagaj ve aktarma ayrı biletlerdeyse uçuşlar arasına daha fazla zaman bırakın.

Şimdi asıl meseleye, illüzyonsuz: bu, önümüzdeki yaza kadar geçecek geçici bir türbülans değil. Dolaşık rotalar hava durumuna ya da havalimanı yoğunluğuna değil, siyasi kısıtlamalara ve kapalı NOTAM'lara bağlı. Ukrayna hava sahası savaş koşullarında kaldığı ve AB–Belarus–Rusya karşılıklı yasakları yürürlükte olduğu sürece haritaya kimse düz çizgi çizemez. Rota, yasaklar geçerliliğini koruduğu müddetçe kıvrımlı kalmaya devam edecek.

Pratik olarak ne yapmalı? İstanbul'u yalnızca Minsk'ten doğrudan uçuşla değil, Vilnius veya Varşova çıkışlı seçeneklerle de karşılaştırın — oradan Turkish ve Pegasus, kısa Avrupa güzergahını takip ederek viraj yapmadan uçuyor ve fiyat, havalimanına ulaşım maliyeti dahil bile olsa çoğunlukla bunu karşılıyor. Sadece bilet rakamına değil, kapıdan kapıya toplam maliyete bakın. Gökyüzü pahalandı çünkü coğrafya değişti — ve coğrafya şimdilik bizim yanımızda değil.